Wat u niet wilt …

Bijna twee maanden geleden plaatste ik een tekst op deze site die ik schreef naar aanleiding van een cursus ‘Scherpe kant van Nederland’. Inmiddels heb ik die cursus afgerond, waarvoor ik wederom een essay moest schrijven. Deze tekst, met de titel “Wat u niet wilt …” staat hier op deze site in de map ‘PUBLICATIES‘.

De tekst gaat in op verklaringen die gegeven worden, voor het ‘succes’ van de Duitse bezetter in Nederland, tijdens de Tweede Wereldoorlog. Succes dan vanuit hun perspectief gezien, want als Jood was je in Nederland tijdens de bezetting in vergelijking met andere landen slecht af.

Vragen hoe dat mogelijk is geweest (in Nederland gebeurt zoiets toch niet???) zijn al vele malen gesteld en verschillend beantwoord. Ik vergelijk verschillende van deze verklaringen en betoog, dat we vooral moeten beseffen, dat de banden tussen Joden en niet-Joden van doorslag gevende betekenis zouden kunnen zijn. Deze waren namelijk zeer zwak in Nederland, zowel voorafgaand aan de oorlog, als tijdens.

In relatie tot die conclusie ga ik in op het recente boek van Ies Vuijsje, waarin hij betoogt dat Nederlanders wel degelijk wisten, wat er tijdens de oorlog gebeurde met de Joden. Dit boek heeft veel verzet opgeleverd en ik denk dat dit terecht is. De stelling van Vuijsje is te kort door de bocht. En wel, zo luidt mijn interpretatie van die periode, omdat Nederlanders in die tijd heel erg veel aan hun hoofd hadden. Ze moesten zich om vreselijk veel zaken zorgen maken en dat wat het meest nabij is, krijgt daarbij voorrang. Aangezien de banden tussen Joden en niet-Joden zwak waren, waren de joden voor de niet-joden bepaald niet nabij.

Wat Vuijsje duidelijk maakt (maar niet voor het eerst) is, dat de mensen die het echt wilden weten, die actief op zoek gingen naar informatie, kónden weten wat zich in de kampen afspeelde. Toch heeft deze mogelijkheid tot informatie niet als gevolg gehad, dat massale protesten ontstonden. Achteraf ervoer het Nederlandse volk zelf afschuw, verbazing en verwarring toen duidelijk werd, wat de gevolgen van de oorlog waren. Maar wil dat nu zeggen, dat het hele Nederlandse volk ‘Fout’ is geweest in de oorlog? Dat lijkt me niet. Deze discussie heeft veel te maken met het onderscheid tussen ‘weten’ en ‘wéten’. Ik hoop dat ik door het schrijven van deze tekst daaraan een bijdrage heb kunnen leveren.