Opleiding, Sociale status en gezondheid

In hun boek Education, Social Status, and Health onderzoeken John Mirowsky en Catherine E. Ross hoe de relatie tussen sociale status en gezondheid er uit ziet. Ze doelen daarbij op de vraag, hoe het mogelijk is dat mensen met bijvoorbeeld een hoog inkomen of een prestigieus beroep over het algemeen gezonder zijn dan mensen die dat niet hebben. Ze richten zich bij het beantwoorden van deze vraag met name op de invloed die iemands opleidingsniveau kan hebben. Ze stellen zich de vraag, hoe opleidingsniveau zo’n grote invloed kan hebben in de relatie tussen sociale status en gezondheid. Ik geef allereerst een samenvatting van de acht hoofdstukken om vervolgens een korte bespreking daaraan toe te voegen.

De gehele samenvatting en bespreking is te vinden onder publicaties. Hieronder wel de bespreking en de kritiek die ik op het boek heb.

Bespreking en kritiek
Dit boek maakt waar wat de titel belooft. Die luidde immers Education, Social Status, and Health en er wordt inderdaad uitgebreid op in gegaan hoe opleiding kan dienen als verklaring voor het verband tussen sociale status en verschillen in gezondheid. Dat opleidingsniveau van mensen over het algemeen samenhangt met gezondheid, wordt zeer aannemelijk gemaakt. Maar ik betwijfel of dit nu alles is. Nauwelijks komt ter sprake dat er mogelijk andere verklaringen zullen zijn dan alleen opleidingsniveau, waardoor het boek zich hierop blindstaart.

In de hoofdstukken 3,4 en 5 worden een aantal verklaringen gegeven voor het verband tussen opleiding en gezondheid. Deze zijn onder andere economische hulpbronnen die hoog opgeleiden hebben, sociale contacten en, voornamelijk, controle over het eigen leven. Het probleem daarbij is, dat door al deze afzonderlijke hoofdstukken en grafieken weliswaar duidelijk wordt dat deze genoemde zaken van belang zijn, maar dat onduidelijk blijft hoe deze verklaringen zich tot elkaar
verhouden. Misschien hebben hoger opgeleiden wel vaker sociale contacten omdat ze meer geld hebben. Als deze samenhang inderdaad bestaat, dan zijn sociale contacten en economische hulpbronnen als afzonderlijke verklaringen minder sterk geworden.

Belangrijkere kritiek is echter, dat de auteurs mogelijk oorzaak en gevolg door elkaar halen. Is de sociale wetenschappen noemen we dat een causaliteitsprobleem. Op zichzelf komt dat vaker voor als in onderzoek alleen gegevens van één moment beschikbaar zijn, maar in dit boek wordt de mogelijkheid van dit probleem niet eens genoemd.

Het komt neer op het volgende: de auteurs stellen in hun theorie dat hoog opgeleiden tijdens hun opleiding geleerd hebben om controle uit te oefenen over hun leven, waardoor ze uiteindelijk een gezonder leefstijl aannemen. Maar het kan net zo goed omgekeerd verlopen. Misschien is het wel zo, dat kinderen op zeer jonge leeftijd, dus voordat ze naar school gaan, al leren dat ze zelf invloed kunnen hebben. Doordat ze dat vroeg door hebben zullen ze zowel succesvol op school zijn als
een gezonde leefstijl (kunnen) ontwikkelen. In dat geval veroorzaakt het hoge opleidingsniveau dus niet de gezonde leefstijl. Iets vergelijkbaars geldt voor de meeste andere verklaringen die de auteurs bieden.

Samenvattend ben ik van mening dat dit boek er in slaagt om op vrij eenvoudige wijze uit te leggen hoe sociale status en opleiding van invloed kunnen zijn op iemands gezondheid. Dit gebeurt helder en uitgebreid. Het vormt daardoor een goede inleiding op het onderwerp. Aan de andere kant wordt wel heel veel aandacht besteed aan opleiding als verklaring, zonder dat andere verklaringen aan bod komen. Het verhaal wordt daardoor erg eenzijdig. Als de auteurs er voor gekozen hadden om meer verklaringen tegelijkertijd in hun berekeningen op te nemen, zouden deze beter op hun afzonderlijke waarde beoordeeld kunnen worden. Het nadeel daarvan was geweest, dat het boek een stuk complexer was geworden. Waarschijnlijk is het de bedoeling van de auteurs geweest een boek te schrijven dat ook te lezen is voor niet-statistici.
Als belangrijkste kritiek geldt voor mij, dat er weliswaar een interessante theorie beschreven wordt, maar dat oorzaak en gevolg mogelijk omgedraaid zijn. In ieder geval wordt er in het boek geen enkele poging gedaan om aannemelijk te maken dat dit niet zo is.

Mirowsky, J., & Ross, C. E. (2003). Education, Social Status, and Health. New York: Aldine de Gruyter.