(On)gezonde media
Als ‘aanstormend’ socioloog lees ik zoals zoveel mensen regelmatig de krant. Ik lees daarin natuurlijk precies dezelfde onderwerpen als ieder ander. Het gaat zo vaak over criminaliteit, integratie, armoede of uitsluiting. Er wordt van alles over geschreven. De problemen die vaak vanuit verschillende hoeken belicht worden, de achtergrond, de geschiedenis en ideeën over oplossingen komen allemaal voorbij. Het gaat ook over gezondheid.
Als het gaat over criminaliteit, dan kunnen we in de krant lezen hoe mensen denken over het ontstaan daarvan. Zijn criminelen kwalijke mensen, of ‘slechts’ in een nadelige situatie beland? Armoede wordt gezien als een van de belangrijkste oorzaken van criminaliteit, in de kranten op de voet gevolgd door slechte (lees: lakse) opvoeding. Wat moeten we er aan doen? De een zegt kansen bieden, dus armoede bestrijden; de ander zegt opnieuw opvoeden, dus (in een jeugdkamp) opsluiten totdat de crimineel een beter mens is geworden.
Over integratie doen ook tal van ideeën de ronde. We zijn het er nog steeds niet over eens of de integratie nou helemaal ‘gelukt’ is, maar de discussie gaat toch vooral over de vraag hoe dat werkt, integratie. Wanneer gesproken wordt over mensen die na zoveel jaar de Nederlandse taal nog niet spreken, dan wordt gewezen op mogelijke oorzaken daarvan. Zo wist de eerste generatie migranten zeer lang niet dat ze nooit meer terug zouden gaan naar hun geboorteland, of komen ze uit een (naar onze maatstaven) zeer laag opgeleide achtergrond. Wanneer je niet kunt lezen, is het leren van een nieuwe taal extra moeilijk.
Ook over gezondheid wordt geschreven. Met gezondheid in de dagbladen is echter wel iets vreemds aan de hand. Ik lees over de nieuwste ontwikkelingen, over geldtekort en wachtlijsten, het nieuwe zorgstelsel en heel soms over wonderen en fouten uit het ziekenhuis. Heel interessant, maar ik wil meer. Wat de vorige voorbeelden gemeen hebben, is dat er bij problemen gezocht wordt naar een oorzaak in het sociale. We gaan met elkaar om en daarbij gaan soms wat dingen mis. Niet dat er geen andere oorzaken bestaan, maar met de sociale werking: daar kan ik iets mee.
Als het echter over gezondheid gaat, kom ik die sociale werking maar heel weinig tegen. Dat verbaast me, des te meer omdat er toch wel het een en ander over bekend is. Genoeg om jezelf in ieder geval vragen te gaan stellen. Kijk maar eens in het ziekenhuis: de mensen die op een willekeurige afdeling liggen vormen geen afspiegeling van de samenleving. Over het algemeen zijn ze lager opgeleid en hebben ze een minder hoog inkomen. Hoe komt dat? Is dat omdat ze in minder goede huizen wonen, roken ze vaker of eten ze slechter? Worden ze daarvan vaker ziek? Of is het iets anders in hun leefstijl? Kunnen ze een minder goede huisarts betalen (of bereiken, gezien het huisartsentekort) of, bij mensen die al langer ziek zijn, gebruiken ze hun medicijnen vaker verkeerd?
Ik weet het niet. Tijdens mijn werk in het ziekenhuis heb ik het me vaker afgevraagd. Het viel mij en mijn collega’s op, maar een echt antwoord hebben we nooit gevonden. Dit soort vragen is zelfs een van de redenen dat ik sociologie ben gaan studeren.
Als iemand anders het niet doet, dan moet je het zelf maar doen, lijkt me. Daarom ga ik de komende tijd schrijven over de relatie tussen sociale factoren en gezondheid. Misschien schrijf ik soms over persoonlijke ervaringen tijdens mijn werk in het ziekenhuis, maar het zal vooral gaan over wat ik in de (wetenschappelijke) literatuur tegen kom. Als ik daarmee discussie oproep, heb ik precies bereikt wat ik wilde.