The full impact on community, work, family, and its intersections is not yet clear. As the Editorial Board of Community, Work & Family, we share a deep concern for the potential impact of this global health pandemic. We similarly stand in awe to all the communities, workers, and families doing their utmost to combat it.

In this article, we do not attempt to provide definitive answers or even recommendations to address the problems we are witnessing. We do, however, feel the need to raise a collective voice about the significant potential for increased inequality. COVID-19 is not a great leveler. In all likelihood, COVID-19 will exacerbate existing inequalities, both in its immediate consequences resulting from the drastic measures taken to contain its spread, as well as its potential long-term consequences. These inequalities may take many forms. We highlight a number of them here as they relate to this journal’s focus on community, work, and family.

Full editorial here: https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13668803.2020.1756568

Vanaf 2022 worden 9 van de 26 weken ouderschapsverlof waar ouders recht op hebben, betaald op het niveau van 50% van het dagloon. De overige 17 weken blijven onbetaald. De Nederlandse overheid volgt hiermee de minimale eisen gesteld in de Europese richtlijn, die in augustus vorig jaar van kracht werd. Zij volgt echter niet de géést van die richtlijn, die juist bedoeld is om de toegang van gezinnen tot verlof en flexibele arbeidsarrangementen te vergroten. Dat is een gemiste kans.

De zogeheten ‘Work-Life Balance Directive’ was en blijft nodig omdat veel Europese landen tekortschieten in het bieden van toegankelijk verlof en flexibel werk. Hiermee is het voor veel mensen erg moeilijk om de zorg voor kinderen, familie, of naasten te combineren met een betaalde baan, een opleiding, of andere bezigheden. De Nederlandse overheid heeft hier juist de laatste jaren grote stappen in gezet. Zo zorgt het aanvullend geboorteverlof dat per 1 juli wordt ingevoerd, dat vaders of partners de tijd krijgen om in de eerste maanden na de geboorte thuis te zijn met hun kind.

Ook betaald ouderschapsverlof is belangrijk voor de ouder-kindrelatie en ook voor meer gendergelijkheid, het mentale welzijn van ouders, het verlengen van de duur van borstvoeding, het versterken van de arbeidsmarktpositie van vrouwen (en daarmee hun economisch zelfstandigheid), en maakt het makkelijker voor ouders om betaald werk en zorg te combineren. Daarvoor is het wel noodzakelijk dat ouderschapsverlof volledig betaald is, zodat het toegankelijk is voor iedereen. De Europese Commissie hanteerde voorheen de norm dat goed betaald verlof zorgt voor het behoud van ten minste twee derde van het inkomen voor het grootste gedeelte van de verlofperiode. Slechts 15 Europese landen voldeden vorig jaar aan die norm. Nederland behoorde daar niet toe en dit zal niet veranderen door het nieuwe beleid.

Door slechts 9 van de 26 weken van het verlof te betalen, op een niveau van 50% van het dagloon, maakt het kabinet ouderschapsverlof nauwelijks toegankelijker. Vooral voor gezinnen die minder te besteden hebben is dit aanbod van het kabinet een wassen neus. Veel ouders hebben al moeite genoeg om rond te komen en zullen het zich niet kunnen permitteren om 9 weken lang slechts de helft van hun salaris te ontvangen. Dit is helemaal het geval voor alleenverdieners en alleenstaande ouders. Ook voor de meeste vaders in heterostellen wordt het verlof op deze manier niet toegankelijker. De beslissing of verlof wordt genomen, en zo ja door wie, is meestal namelijk een financiële. Doordat vrouwen vaak structureel minder worden betaald dan mannen, is verlof dat slechts gedeeltelijk wordt betaald meestal minder aantrekkelijk voor vaders. Hierdoor maken moeders onevenredig meer gebruik van ouderschapsverlof. De toch al hardnekkige loonkloof tussen mannen en vrouwen wordt hierdoor extra in stand gehouden. Wil het kabinet ouderschapsverlof daadwerkelijk toegankelijker maken voor alle ouders – zoals ze zelf voorstelt – dan is volledig betaald verlof noodzakelijk.

Mara Yerkes is socioloog en Universitair Hoofddocent aan de afdeling Interdisciplinaire Sociale Wetenschappen, Universiteit Utrecht. Ze is tevens projectleider van een grootschalig Europees onderzoek naar verschillen in hoe mannen en vrouwen werk en privé combineren (ERC CAPABLE) en één van de Nederlandse experts bij het International Leave Network, dat jaarlijks onderzoek doet naar verlofregelingen in 45 landen.

Rense Nieuwenhuis is socioloog en Associate Professor aan het Zweeds instituut voor sociaal-wetenschappelijk onderzoek (SOFI) van de universiteit van Stockholm. Hij doet onderzoek naar de relatie tussen gezinsbeleid en economische ongelijkheid, en is mede-redacteur van een handboek gezinsbeleid.

Een bewerkte versie van dit stuk is geplaatst in NRC Handelsblad . 

Het coronavirus zou niet discrimineren volgens Bert Wagendorp. Deze aanname klopt hoogstwaarschijnlijk niet. Een sluitend antwoord op de vraag of het coronavirus discrimineert op basis van bijvoorbeeld gender laat op zich wachten: volgens onderzoekers in The Lancet ontbreekt tot nu onderzoek naar pandemieën en genderverschillen. Desalniettemin lijkt het coronavirus wel degelijk te discrimineren: sociaaleconomische verschillen en genderverschillen op basis van blootstelling liggen op de loer.

Onderliggende sociaaleconomische verschillen kunnen leiden tot sociaaleconomisch onderscheid in blootstellingskansen. Jezelf beschermen tegen blootstelling gaat een stuk makkelijker als je een vaste baan hebt, of een goed gevulde bankrekening (denk aan het thuis laten bezorgen van pakketten of boodschappen). Voor de mensen die al moeilijk de eindjes aan elkaar konden knopen, is thuiswerken vaak geen optie en meerdere dagen werk missen ook niet. Hierdoor lopen zij een veel groter risico om blootgesteld te worden. Niet voor niets zien we overal ter wereld – van New York tot Stockholm tot Johannesburg – dat arme wijken het centrum van coronabesmettingen vormen.

Blootstellingskansen kunnen ook hoger liggen voor vrouwen, bijvoorbeeld doordat vrouwen oververtegenwoordigd zijn in de sector die nu het hardst werkt om ons in leven te houden, de gezondheidszorg. Zij stellen zich dagelijks bloot aan mensen die besmet zijn. Voor bepaalde beroepsgroepen in de gezondheidszorg waar vrouwen ook sterk oververtegenwoordigd zijn, zoals de thuiszorg, is de situatie zelfs schrijnend te noemen. Er is nu al onvoldoende beschermingsmateriaal voor al het personeel. Dit zijn vaak dezelfde thuiszorgorganisaties die de laatste jaren steeds meer moesten doen met beperkte middelen door stevige overheidsbezuinigingen.

En dat is misschien wel het pijnlijkst aan het coronavirus: de discriminatie van het virus hebben we als maatschappij over onszelf afgeroepen. Hoewel de regering nu ongekende en zeer noodzakelijke maatregelen neemt om zowel de medische als de economische gevolgen van de coronapandemie te dempen, is zij ook medeverantwoordelijk voor de jarenlange uitholling van de publieke sector, de afwenteling van arbeidsrisico’s op werknemers, de onzekerheid op de arbeidsmarkt, de groei van het aantal onvrijwillige zzp’ers, en het afschuiven van zorgtaken op mantelzorg (wederom voor het overgrote deel door vrouwen gegeven). Allemaal factoren die de blootstellingskansen voor lagere sociaaleconomische klassen en vrouwen vergroten.

Wie net als Bert Wagendorp beweert dat het virus niet discrimineert, sluit de ogen voor de maatschappelijke scheidslijnen die het virus blootlegt. We hebben onze samenleving zelf zo ingericht dat sociaaleconomische klasse en gender bepalen wie de grootste kans heeft om aan het virus blootgesteld te worden.

Mara A. Yerkes is Universitair Hoofddocent in Interdisciplinaire Sociale Wetenschap (Universiteit Utrecht) met expertise op het terrein van sociaal beleid en sociale ongelijkheid.

Rense Nieuwenhuis is Associate Professor in de sociologie bij het Zweeds instituut voor sociaal-wetenschappelijk onderzoek (SOFI) aan de Universiteit van Stockholm. Hij doet onderzoek op het gebied van sociaal-economische ongelijkheid, gezinnen, en sociaal beleid.